Wie voor het eerst een oudere motor koopt, merkt het meestal op de eerste koude ochtend. De motor wil niet aanslaan, of slaat aan en valt meteen weer stil. Bij een motor met carburateur is de choke dan het eerste waar je naar grijpt. Hieronder lees je wat de choke doet, waarom een koude motor hem nodig heeft en waarom motoren met brandstofinjectie het zonder kunnen.
In het kort
- De choke maakt het brandstof-luchtmengsel rijker, zodat een koude carburateurmotor makkelijker aanslaat.
- Zet de choke terug zodra de motor zonder choke stationair blijft draaien.
- Te lang met de choke rijden kost extra brandstof en kan op termijn roet op de bougie geven.
- Een vaste temperatuur waarbij je de choke moet gebruiken bestaat niet: slaat de motor moeilijk aan, probeer dan eerst de choke.
- Motoren met elektronische brandstofinjectie (EFI) hebben geen choke: de ECU regelt het mengsel bij een koude start zelf.
De meeste nieuwe motoren hebben elektronische brandstofinjectie (EFI), die de motor ook bij lage temperaturen helpt starten. Oudere modellen, en een enkele nieuwe, hebben die luxe vaak niet. Gelukkig kunnen deze carburateurmotoren koude temperaturen bestrijden met behulp van een chokeklep.
Maar wat is een chokeklep of -kabel precies en wat moet je ervan weten?
Wat is een smoorklep?
De choke heeft als doel om de stroom van lucht in de carburateur in te perken. Hierdoor wordt het mengsel van brandstof en lucht verrijkt. Dit vergroot het vermogen van de motor om te starten als het koud is.
Thermodynamica
Voor motoren met carburateur helpt een chokeklep/-kabel ervoor te zorgen dat er voldoende bruikbare brandstof is om de motor te starten. Dit is nodig wanneer de temperatuur laag is. De verhouding tussen lucht en brandstof die nodig is om de motor te starten, verandert met de temperatuur. Dat is vanwege de fysica en thermodynamica achter verbranding en luchtdichtheid.
Wat de choke doet: het mengsel verrijken
Een koude motor verdampt de brandstof niet zo goed als in warmere omstandigheden. Dus de choke helpt het mengsel te verrijken (door meer brandstof toe te voegen of de luchtstroom af te sluiten). Dit gebeurt om de hoeveelheid brandbare damp die beschikbaar is om de motor te starten te vergroten.
Zo komt er bij de start meer brandstof beschikbaar. Meestal bedien je de choke met een hendel of trekknop, die met een kabel vastzit aan de carburateur.
Verschillende modellen
Elk model en merk van een motorfiets gebruikt chokekleppen en kabels iets anders. Sommige motorfietsen gebruiken een choke om de luchtstroom te verminderen om het mengsel te verrijken. Andere gebruiken een verrijkingsklep die de hoeveelheid brandstof verhoogt (in plaats van de luchtstroom te verminderen). Beide typen bereiken hetzelfde, maar kunnen afhankelijk van het model en het merk motor anders worden ingesteld.
Zodra de motor in gebruik is en op natuurlijke wijze opwarmt, kun je de choke terugzetten. De motor krijgt dan weer een normaal mengsel. Dat helpt om het extra brandstofverbruik te verminderen, want onnodig lang met de choke rijden leidt tot meer brandstofverbruik.
Een choke gebruiken op een motorfiets
Het kan geen kwaad om de choke te gebruiken om een motor te starten. Als het koud is, kan het een noodzaak zijn om dingen op gang te krijgen. Af en toe te lang met de choke rijden leidt vooral tot een hoger brandstofverbruik. Doe je dat structureel, dan kan het rijke mengsel op termijn roetaanslag op de bougie geven.
Elke motor kan op zijn eigen unieke manier een chokesysteem implementeren. Dit heeft invloed op de manier waarop motorbezitters het mengsel in de carburateur verrijken.
Temperatuur
Op een gegeven moment zul je inzicht krijgen in hoe lang je de choke moet gebruiken. Afhankelijk van de temperatuur zal dit waarschijnlijk ook variëren.
Er is ook geen vaste temperatuur die wordt aanbevolen om de choke te gaan gebruiken. In plaats daarvan moet je je bewust zijn van het voordeel van het gebruik van de choke. Als de motor moeite heeft om te starten, is dit het eerste dat je kunt proberen.
Zo start je een koude carburateurmotor
Het instructieboekje van je motor heeft altijd het laatste woord, maar bij de meeste carburateurmotoren werkt deze volgorde. Draai de brandstofkraan open als je motor die heeft en zet de choke helemaal aan. Laat het gas dicht en druk op de startknop. In veel handleidingen staat dat je tijdens het starten met choke geen gas moet geven, omdat de verrijking dan minder goed werkt.
Slaat hij aan, laat de motor dan even lopen tot het toerental rustig wordt en rijd kalm weg. Zet de choke stap voor stap terug zodra de motor ook zonder choke stationair blijft draaien. Blijft het toerental hoog terwijl je geen gas geeft, dan staat de choke meestal te lang aan.
Wil de motor na een paar pogingen nog steeds niet, blijf dan niet eindeloos doorstarten. Je trekt je accu leeg en een natte bougie maakt het daarna alleen maar lastiger. Rijd je een scooter of brommer met carburateur, kijk dan of die een automatische choke heeft. Die schakelt vanzelf terug als het blok warm wordt, dus daar hoef je zelf niets te doen.
Elektronische brandstofinjectie
Een alternatief voor carburateurs, en iets dat bij nieuwe motoren steeds meer de standaard is, is elektronische brandstofinjectie.
Een EFI gebruikt computers en sensoren om de externe omstandigheden beter te begrijpen. Hierdoor helpt het om te beslissen wat de optimale luchtstroom/brandstofmix moet zijn. Dit vermindert slechte prestaties, maar vermindert ook overmatig brandstofverbruik.
EFI-systemen kunnen gewoon een toepassing zijn die brandstof in de luchtstroom “injecteert” wanneer dat nodig is, bijvoorbeeld tijdens koude omstandigheden. Wil je precies weten hoe brandstofinjectie technisch werkt, dan vind je op Wikipedia een overzicht van de verschillende systemen.
Geavanceerde sensoren
Een EFI-systeem gebruikt een motorregeleenheid (ECU) om de reeks gebeurtenissen te regelen om optimale motorprestaties te leveren. Het maakt gebruik van alle beschikbare gegevens die de sensoren verzamelen en interpreteren. Hierdoor kan de ECU ervoor zorgen dat de motor de juiste hoeveelheid brandstof en luchtstroom krijgt om te starten.
Door gebruik te maken van technologie en geavanceerde sensoren kan dit het leven van een motoreigenaar een stuk gemakkelijker maken, omdat het allemaal op de achtergrond wordt geautomatiseerd. Als er echter problemen zijn, kan het vaak nodig zijn om naar de elektronica te laten kijken.
Sommige motorrijders geven de voorkeur aan de hands-on benadering van carburateurs en het handmatig bedienen van de choke. Anderen zullen weer een meer geautomatiseerde aanpak verwelkomen. Wat jouw voorkeur ook is, EFI-systemen worden steeds populairder en zullen op motorfietsen waarschijnlijk alleen maar vaker voorkomen.
Wil je meer zelf aan je motor doen? Lees ook de basis van motoronderhoud zelf doen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet de choke aan blijven op een motor?
Daar is geen vaste regel voor, het hangt af van de motor en de buitentemperatuur. Zet de choke terug zodra de motor zonder choke stationair blijft draaien, want onnodig gebruik kost extra brandstof.
Is rijden met de choke aan slecht voor de motor?
Af en toe kan het geen kwaad. Rijd je structureel te lang met de choke aan, dan stijgt het verbruik en kan het rijke mengsel op termijn roet op de bougie geven.
Heeft een motor met injectie een choke?
Nee. Bij elektronische brandstofinjectie meet een motorregeleenheid (ECU) met sensoren de omstandigheden en past het mengsel bij een koude start zelf aan.
Wat is het verschil tussen een choke en een verrijkingsklep?
Een klassieke choke beperkt de luchtstroom naar de carburateur, een verrijkingsklep voegt juist extra brandstof toe. Beide maken het mengsel rijker, zodat een koude motor makkelijker aanslaat.
